Mizan dengeliyse neden hâlâ kayıt riski olabilir?
Borç ve alacak toplamının eşit olması fişin kaynağını, yevmiye sırasını veya ticari evrak bağlantısını doğrulamaz. Elle açılmış bir fiş dengeli olabilir fakat beklenen ticari evrakla bağlantısız kalabilir; numara sürekliliği veya dönem sınırı ayrıca incelenebilir.
Bu nedenle e-Defter öncesi kontrol yalnız toplam üzerinden yürütülmemelidir. Fiş ve yevmiye bütünlüğü ile ticari–muhasebe entegrasyonu ayrı kontrol aileleri olarak ele alınmalıdır.
Önce e-Defter kayıt kapsamını sabitleyin
Firma, mali yıl ve tarih aralığı belirlenir. Ardından fiş ve yevmiye özetleri üzerinden numara sürekliliği, dengesiz fiş adayları ve dönem kilidi bağlamı incelenir. LEXT istemciye bütün fiş satırlarını taşımak yerine özet veri setleri ve anomali adaylarıyla çalışır.
Bir veri seti okunamıyorsa yalnız bağlı DEF kuralı uygulanamadı olur. Böylece çalışmayan kontrol ile temiz kontrol aynı görünmez.
Entegrasyonsuz kayıtları nasıl sınıflandırın?
Ticari evraktan muhasebe fişine ve muhasebe fişinden kaynak ticari evraka iki yönlü bağ aranır. İşletmenin tanımlı biçimde sonradan muhasebeleştirdiği seriler ile beklenmeyen bağlantısız kayıtlar aynı önemde raporlanmamalıdır.
LEXT'in 3002 kontrol ailesi ticari evrak–fiş eşleşmesini, kaynağı bulunamayan fişleri ve bakiye farklarını ayrı bulgularla gösterir. Belirli bir ticari/muhasebe bakiye farkını ay ve evrak düzeyinde açıklamak gerektiğinde 3001 ekranına geçiş doğal devam adımıdır.
Bulgu önceliğini nasıl kurun?
Önce kaydın defter üretimini veya bütünlüğü doğrudan etkileyen kritik bulgularını inceleyin. Ardından insan değerlendirmesi isteyen entegrasyon adaylarını, son olarak bilgi amaçlı durumları ele alın. Aynı evrak birden fazla ailede görünüyorsa bulguları silmek yerine ortak evrak bağını koruyun.
- Dönem ve mali yılı sabitleyin
- Fiş/yevmiye bütünlüğünü entegrasyon kontrolünden ayırın
- Beklenen sonradan muhasebeleşme serilerini tanımlayın
- Bulgudan hesap ve hareket kanıtına inin
- Düzeltmeden sonra aynı kapsamı yeniden çalıştırın
LEXT ne yapar, ne yapmaz?
Mali Kontrol Merkezi mizan, KDV, e-Defter ve ticari–muhasebe ailelerini aynı bulgu merkezinde toplar; kuralın neden bulgu ürettiğini ve hangi kayda dayandığını gösterir. Çalıştırma salt okunurdur.
LEXT bu ekranda fişi otomatik düzeltmez, e-Defter oluşturmaz ve muhasebe danışmanlığı yerine geçmez. Kontrol kapsamını tekrarlanabilir hale getirir; düzeltme kararı ve kayıt işlemi yetkili uzmanların sürecinde kalır.